Będą nowe badania w ramach medycyny pracy. Kto za nie zapłaci?

 

Nowe badania w medycynie pracy – kto zapłaci? Czas na reformę, nie na kosmetykę

Ministerstwo Zdrowia planuje rozszerzenie pakietu badań w ramach medycyny pracy o lipidogram, poziom cukru, mammografię i inne testy profilaktyczne. Brzmi dobrze? Niby tak, bo profilaktyka to podstawa. Ale pojawia się kluczowe pytanie, które spędza sen z powiek przedsiębiorcom: Kto za to zapłaci? I czy w ogóle powinniśmy rozszerzać system, który od lat wymaga gruntownej przebudowy?

5,5 miliona badań rocznie – i co z tego?

W Polsce rocznie wykonuje się około 5,5 miliona badań w ramach medycyny pracy, a pod tym obowiązkiem pozostaje blisko 15 milionów aktywnych zawodowo Polaków. Efekt? Badania są coraz bardziej pobieżne, a system sprowadza się do „zdobycia papierka” dla Państwowej Inspekcji Pracy. Zamiast realnej profilaktyki, mamy masową produkcję zaświadczeń.

Dlaczego nie każdy lekarz może wystawić orzeczenie?

Nasuwa się oczywiste pytanie: skoro mamy 141 tysięcy lekarzy, dlaczego orzeczenia o zdolności do pracy musi wystawiać tylko garstka spośród nich? Czemu lekarz, który leczy pacjenta od lat, zna jego historię chorób i ograniczenia, nie może wydać takiego dokumentu?

Jednak w obecnym systemie ten potencjał jest w dużej mierze marnowany.

Europa i USA: inne modele, lepsze efekty

Polski system – w którym to wyłącznie pracodawca ponosi koszty badań, a orzeczenia służą głównie inspekcji – odbiega od nowoczesnych standardów. Warto spojrzeć, jak robią to inni:

Kraj Model
Wielka Brytania Zamiast orzeczenia o niezdolności – „fit note”. Lekarz wskazuje, jakie obowiązki pracownik może wykonywać mimo choroby i co ułatwi mu powrót do pracy. Model wspierający, a nie kategoryczny.
Szwecja Szczegółowe wytyczne dla 132 chorób. Orzeczenie musi zawierać opis obowiązków pacjenta, ocenę możliwości powrotu do pracy w niepełnym wymiarze i czynniki pomocne w reintegracji.
Niemcy Pracodawca finansuje wynagrodzenie chorobowe przez pierwsze 6 tygodni, dopiero potem opiekę przejmuje ubezpieczyciel. System dba o pracownika, zanim podejmie decyzję o dalszym orzekaniu.
Francja Każdy pracownik ma numer telefonu do lekarza medycyny pracy, z którym może się skontaktować w razie problemów. System nastawiony na dostępność i profilaktykę.
Węgry Od 2024 roku zniesiono powszechny obowiązek badań profilaktycznych. Badania wymagane są tylko dla stanowisk o podwyższonym ryzyku.
USA Obowiązkowe badania dotyczą tylko zawodów związanych z bezpieczeństwem publicznym (piloci, kierowcy ciężarówek) lub szczególnie niebezpiecznych. Dla większości zawodów nie ma okresowych badań.

Podczas pandemii COVID-19 aż 13 z 27 państw UE zawiesiło lub zmodyfikowało obowiązek badań profilaktycznych. W Polsce zawieszono wszystkie badania okresowe, a w Słowacji czy Estonii pozwolono na składanie oświadczeń zamiast zaświadczeń. To pokazuje, że system może być elastyczny – jeśli tylko istnieje polityczna wola.

Ile kosztuje nas obecny system?

Ilu lekarzy wystawia niepotrzebne zaświadczenia zamiast leczyć?

To chyba najbardziej bolesny punkt obecnego systemu. Zamiast leczyć pacjentów, lekarze medycyny pracy są często zmuszani do roli urzędników – wystawiają zaświadczenia, które nikomu poza Inspekcją Pracy nie są potrzebne.

Mamy 5,5 tysiąca specjalistów medycyny pracy, którzy zamiatają pacjentów – w większości młodych i stosunkowo zdrowych – badając ich pod kątem formalnych przeciwwskazań. Tymczasem ci sami lekarze mogliby prowadzić prawdziwą profilaktykę, kierować na dalszą diagnostykę i odciążyć przeciążony system podstawowej opieki zdrowotnej. Potencjał jest ogromny – każdy lekarz medycyny pracy mógłby być strażnikiem zdrowia milionów Polaków. Zamiast tego system skazuje ich na biurokrację.

Kto zapłaci za nowe badania?

Nowe badania – jeśli mają być wprowadzone – nie mogą obciążać wyłącznie pracodawców a  szerszy zakres badań powinien być finansowany z modelu mieszanego, z udziałem państwa, zachęt podatkowych i systemu motywacyjnego dla lekarzy.

Ministerstwo Zdrowia deklaruje, że dodatkowe badania będą finansowane z NFZ, jeśli przychodnia przystąpi do programu. Jednak w praktyce – jeśli pracodawca nie znajdzie placówki realizującej program, koszt i tak spadnie na niego.

Tymczasem doświadczenia z innych krajów pokazują, że można inaczej:

W Wielkiej Brytanii pracodawcy zyskują ulgi podatkowe na finansowanie leczenia pracowników.

W Japonii i Francji koszty rozkładają się na większą grupę przedsiębiorstw.

W Niemczech obowiązkowe są składki na ubezpieczenie zdrowotne, w których uczestniczy zarówno pracodawca, jak i pracownik.

W USA inwestycje w wellness przynoszą 3,27 dolara zwrotu na każdym wydanym dolarze – ale kluczowa różnica: badania mają realnie poprawiać zdrowie, a nie tylko wypełniać wymogi inspekcji.

Podsumowanie: czas na rewolucję, nie kosmetykę

Zamiast dokładać kolejne badania do przestarzałego systemu, który generuje miliony zaświadczeń bez realnej opieki, potrzebujemy gruntownej reformy. Nowe badania mają sens tylko wtedy, gdy:

• Zostaną zintegrowane z systemem POZ, a nie będą kolejnym obowiązkiem dla pracodawców.
• Koszty zostaną rozłożone na państwo, pracodawcę i pracownika na jasnych zasadach.
• System zmieni charakter – z orzeczniczego na doradczy i profilaktyczny.
• Liczba specjalistów medycyny pracy wzrośnie, a ich rola zostanie doceniona i odpowiednio wynagradzana.

Medycyna pracy w Polsce nie musi być skostniałym i kosztownym systemem. Można ją zreformować, czerpiąc z dobrych praktyk Europy. Lekarz medycyny pracy powinien być sojusznikiem pracownika, a nie urzędnikiem od papierków. Czas na nowoczesną medycynę pracy, która rzeczywiście chroni zdrowie – i za którą płacimy wszyscy, na uczciwych zasadach.